Các bệnh nấm

Một số loài vi nấm ký sinh trên rầy nâu ở Bình Định

 Vi nấm có kích thước rất nhỏ bé, sống hoại sinh hoặc ký sinh. Khi bào tử vi nấm tiếp xúc cơ thể côn trùng thì dính chặt vào da côn trùng. Gặp điều kiện ngoại cảnh thích hợp bào tử nảy mầm tạo ống mầm. Đầu ống mầm tiết hệ thống enzym gồm exoproteasa, endoproteasa, esteasa, lipasa, chitinasa và chitobiasa (Biousias và Pendland - 1988). Sự tác động phối hợp của hệ thống enzym này làm mềm lớp chitin, lớp nội bì và màng đáy da côn trùng, tạo lỗ thủng và ống mầm xâm nhập vào cơ thể côn trùng. Tiếp theo vi nấm tiết các chất độc để làm suy yếu phản ứng tự vệ của côn trùng, sử dụng chất dinh dưỡng trong cơ thể côn trùng để trao đổi chất, tạo sợi nấm phân tán khắp cơ thể côn trùng. Sau khi côn trùng chết, sợi nấm và các cơ quan sinh sản của vi nấm mọc ra bề mặt cơ thể côn trùng để lây lan, tiếp tục chu kỳ gây bệnh mới. Gặp điều kiện thuận lợi quá trình gây bệnh nhanh, tạo thành dịch bệnh, làm giảm nhanh số lượng cá thể trong quần thể sâu hại. Người ta đã tiến hành thu thập, tuyển chọn nuôi cấy các loài nấm có ích để sản xuất các thuốc nấm trừ sâu hại cây trồng.

 

Vụ Thu 2008 tại Gia Lạc - Cát Minh - Phù Cát và vụ Đông Xuân 2008 - 2009 tại Vinh Thạnh - Phước Lộc - Tuy Phước, chúng tôi tiến hành thí nghiệm phòng trừ rầy nâu bằng một số thuốc nấm trừ sâu như: Bemetent, vimetazimm, ometar. Trên các công thức thí nghiệm và ruộng lúa xung quanh, chúng tôi thu thập các cá thể rầy nâu bị nấm ký sinh, kiểm tra hình thái vi nấm trên rầy nâu dưới kính hiển vi. Chúng tôi tìm thấy một số loài vi nấm sau:

 

1. Beauveria bassiana (Balsamo) Vuillemin (Hình 1)

Rầy nâu nhiễm nấm bị bao phủ khắp cơ thể lớp sợi nấm màu trắng dày đặc, mịn như lớp bông, về sau khi khô biến dần sang màu vàng sữa. Sợi nấm phân nhánh, có nhiều vách ngăn ngang rộng khoảng 3-5 mm. Trên lớp sợi nấm mọc chi chít các cành bào tử phân sinh (Conidiophore). Cành bào tử phân sinh mọc đơn hoặc mọc thành cụm vòng, không phân nhánh, dạng thể bình (Phialide), với chiều dài không đều nhau, phần gốc phình to, vuốt nhỏ dần về ngọn gấp zigzag. Ở các góc zigzag có một gai nhỏ mang một bào tử phân sinh (Conidia). Bào tử phân sinh hình cầu đường kính 1-4 mm hoặc hình trứng kích thước 1,5-5,5 x 1,3 mm.

 

Theo R.L Hamill (1969) nấm này tiết độc tố diệt côn trùng là một loại depxipeptit vòng có công thức C45H57O9N3 được đặt tên là beauvericin.

 

2. Metarrhizium anisopliae (Metschnikov) Sorokin (Hình 2)

Sợi nấm phát triển trong cơ thể rầy nâu và mọc dày đặc trên bề mặt cơ thể rầy. Sợi nấm phân nhánh, có nhiều vết ngăn ngang, bề rộng 3-4mm, trong tế bào sợi nấm có nhiều giọt mỡ (thấy óng ánh dưới kính hiển vi). Cành bào tử phân sinh mọc trên đám sợi dày đặc, thẳng hoặc hơi cong, màu lục nhạt, khi già kéo dài ra, mảnh, có màu xám nhạt. Cành bào tử phân sinh có vách ngăn ngang, nhẵn, phân nhánh cấp 1-2, ở phần ngọn hình thành một lớp dày gồm các thể bình ở đỉnh các nhánh. Thể bình mọc đối hoặc vòng. Bào tử phân sinh hình que, một tế bào, kích thước 3,5 x 6,4 - 7,2 mm, có màu lục xám đến màu ôliu-lục, kết thành chuỗi dài, dính kết vào nhau tạo thành lớp phấn màu lục trên bề mặt cơ thể rầy nâu.

Y.Kodairo (1961 - 1962) đã tách được 2 chất độc của nấm này là destruxin A-C29H47O7N5 và destruxin B - C30H51O7N5.

 

3. Hirsutella citriformis Speare (Hình 3)

Sợi nấm mọc dày đặc trên cơ thể rầy nâu bị nhiễm nấm. Sợi nấm lúc đầu có màu trắng, sau biến dần sang màu trắng xám, có bề rộng 1,7-3,3 mm. Sợi thường kết lại thành bó sợi đơn hoặc bó sợi phân nhánh vuông góc (Bó sợi như các tua nấm nên gọi là “Nấm tua”). Cành bào tử phân sinh mọc quanh bó sợi, một tế bào, trong suốt, thể bình phồng to ở phần gốc, đột ngột hoặc dần dần vuốt hẹp thành cành mảnh dài, ở đỉnh cành hình thành các bào tử phân sinh. Bào tử phân sinh một tế bào, hình cầu hay hình que ngắn, trong suốt, có lớp nhầy bao bọc chung quanh, kích thước khoảng 2,1 x 3,3 mm.

 

4. Entomophthora sp (Hình 4)

Trên bề mặt rầy nâu hình thành lớp nấm trắng, đó là lớp cành bào nang (Sporangiophore). Cành bào nang hình trụ, không phân nhánh, bề ngang 14-24 mm, dài 60-200 mm, ở đỉnh hình thành các tiểu bào tử nang (Sporagiole). Tiểu bào tử nang hình trứng hoặc hình bầu dục, kích thước 28-45 x 23-35 mm. Nấm hình thành bào tử tiếp hợp (Zygospore) trong cơ thể rầy nâu, hình cầu, đường kính 29-46 mm. Khi thân rầy chết nứt vỡ, các bào tử này được giải phóng, phát tán, nảy mầm xâm nhập hình thành cơ thể nấm mới.

 

5. Paecilomyces sp (Hình 5)

Sợi nấm có bề rộng 3-5 mm, phát triển chìm trong cơ thể rầy nâu có thể phồng to đến 16 mm. Cành bào tử phân sinh nhiều nhánh, nhẵn, mọc trên bề mặt rầy nâu, sợi nấm có bề rộng 3-5 mm, phát triển chìm trong cơ thể rầy nâu có thể phồng to đến 16 mm. Cành bào tử phân sinh phân nhiều nhánh, nhẵn, mọc trên bề mặt rầy nâu, kích thước 4-7 x 30-120 mm. Ở đỉnh các nhánh có nhiều thể bình mọc thành cụm vòng. Thể bình dài 2-7 mm, phần gốc phình to hình ellip, phần cổ hình trụ dài. Phần đỉnh thể bình lần lượt kéo dài phân chia thành các bào tử phân sinh một tế bào, hình trứng kích thước 2,5-4,0 x 3,5-5 mm, trong suốt, bề mặt sù sì nhiều gai nhỏ, kết thành chuỗi hướng từ gốc lên ngọn.

 

Các loài vi nấm này có mặt rất phổ biến trên đồng ruộng. Ngoài rầy nâu, chúng còn ký sinh trên nhiều loài côn trùng khác, giữ vai trò quan trọng trong việc điều hòa số lượng côn trùng, bảo đảm sự cân bằng của hệ sinh thái. Sử dụng các chế phẩm sinh học từ các loài vi nấm như Bemetent, Ometar, Vimetazimm…, hạn chế sử dụng các loại thuốc hóa học BNTV nhất là các loại thuốc trừ bệnh cây có ý nghĩa quan trọng nhằm bảo vệ sự đa dạng sinh học và quản lý dịch hại.

 

Hiện nay một số tỉnh phía Nam như Sóc trăng, Bến Tre, Trà Vinh… đang mở rộng việc nghiên cứu và chuyển giao các quy trình đơn giản, giúp nông dân tự sản xuất các chế phẩm nấm trừ sâu tại hộ gia đình để nông dân chủ động phòng trừ sâu hại, giá thành thấp, có hiệu quả kinh tế.

                                                                        P.D.T

Các bài phản hồi (0)
Trang 1/0
Gửi bình luận
Họ và tên (*)
Email
Tiêu đề (*)

- Bạn vui lòng nhập nội dung tiếng Việt có dấu.
- Chúng tôi không đăng email của bạn lên website. Nếu bạn muốn để mọi người liên lạc hãy để email, điện thoại ... vào trong nội dung

Nội dung (*)
Mã an ninh (*)